Gwałtowne wciśnięcie pedału hamulca na mokrej lub oblodzonej nawierzchni może doprowadzić do zablokowania kół pojazdu i utraty przyczepności opon. W rezultacie kierowca traci możliwość skutecznego kontrolowania toru jazdy, co zwiększa prawdopodobieństwo kolizji lub wypadku.
W samochodach niewyposażonych w odpowiednie systemy wspomagające doświadczeni kierowcy mogą stosować hamowanie przerywane, które polega na naprzemiennym naciskaniu i zwalnianiu pedału hamulca. Pozwala ono ograniczyć blokowanie kół i zachować większą kontrolę nad pojazdem.
Nie każdy kierowca jest jednak w stanie zachować opanowanie w sytuacji awaryjnej i prawidłowo zareagować na nagłe zagrożenie. Z tego powodu samochody są wyposażane w system zapobiegający blokowaniu się kół podczas hamowania, czyli ABS. Jego głównym zadaniem jest umożliwienie kierowcy zachowania sterowności podczas intensywnego hamowania.
Obecnie ABS jest standardowym elementem wyposażenia większości samochodów. Pierwsze rozwiązania tego typu zaczęto stosować w pojazdach na szerszą skalę w drugiej połowie XX wieku jako system zwiększający bezpieczeństwo czynne.
Budowa układu ABS
Układ przeciwblokujący ABS składa się z kilku podstawowych elementów:
- czujników prędkości obrotowej kół – monitorują prędkość obracania się poszczególnych kół i pozwalają wykryć możliwość ich zablokowania,
- zaworów sterujących – regulują ciśnienie płynu hamulcowego doprowadzanego do hamulców poszczególnych kół,
- pompy hydraulicznej – pomaga przywrócić odpowiednie ciśnienie w układzie hamulcowym,
- elektronicznej jednostki sterującej – analizuje sygnały przesyłane przez czujniki i steruje pracą zaworów oraz pompy.
Jednostka elektroniczna wielokrotnie w ciągu sekundy analizuje prędkość obrotową kół. Dzięki temu system może bardzo szybko reagować na zmianę przyczepności i możliwość zablokowania jednego z nich.
Podstawowa zasada działania ABS
Droga hamowania ma szczególne znaczenie podczas jazdy zimą oraz po mokrej nawierzchni. W przypadku zablokowania kół opony zaczynają ślizgać się po drodze, a kierowca traci możliwość skutecznego omijania przeszkód.
Doświadczony kierowca może wyczuć, że zbyt mocne naciśnięcie pedału hamulca doprowadziło do zablokowania kół, i odpowiednio zmniejszyć nacisk. Ręczne regulowanie siły hamowania nie jest jednak tak szybkie i precyzyjne jak działanie elektronicznego systemu ABS.
Układ przeciwblokujący stale monitoruje prędkość obrotową każdego koła. Gdy wykryje, że jedno z nich zaczyna się blokować, chwilowo zmniejsza ciśnienie płynu hamulcowego doprowadzanego do jego hamulca. Kiedy koło ponownie zaczyna się obracać, ciśnienie zostaje zwiększone.
Proces ten jest wielokrotnie powtarzany w bardzo krótkich odstępach czasu. W ten sposób system automatycznie wykonuje działanie przypominające hamowanie przerywane, jednocześnie dostosowując siłę hamowania do sytuacji każdego koła.
Co dzieje się po wciśnięciu pedału hamulca?
Po mocnym naciśnięciu pedału hamulca czujniki prędkości obrotowej monitorują zachowanie kół. Jeżeli system wykryje, że któreś z nich obraca się znacznie wolniej od pozostałych lub zaczyna się ślizgać, informacja trafia do elektronicznej jednostki sterującej.
Sterownik uruchamia zawory hydrauliczne, które regulują ciśnienie płynu hamulcowego. Proces może przebiegać w trzech etapach:
- utrzymanie aktualnego ciśnienia hamowania,
- zmniejszenie ciśnienia w przypadku możliwości zablokowania koła,
- ponowne zwiększenie ciśnienia po odzyskaniu przyczepności.
Cały cykl odbywa się bardzo szybko i może być wielokrotnie powtarzany aż do zatrzymania samochodu lub ustąpienia zagrożenia zablokowania kół.
Dlaczego pedał hamulca pulsuje?
Podczas działania ABS kierowca może odczuwać pulsowanie, drgania lub lekkie uderzenia pedału hamulca. Jest to naturalny efekt szybkich zmian ciśnienia w układzie hydraulicznym i zazwyczaj oznacza, że system działa prawidłowo.
W takiej sytuacji nie należy zwalniać pedału hamulca. Podczas awaryjnego hamowania w samochodzie wyposażonym w ABS należy mocno nacisnąć pedał i utrzymywać nacisk, jednocześnie kierując pojazdem w bezpieczną stronę.
Skuteczność hamowania z systemem ABS
Głównym zadaniem układu przeciwblokującego jest zachowanie sterowności samochodu podczas intensywnego hamowania. Dzięki temu kierowca może próbować ominąć przeszkodę, nawet gdy pedał hamulca jest mocno wciśnięty.
ABS może również skracać drogę hamowania na wielu rodzajach nawierzchni, jednak efekt zależy między innymi od stanu drogi, rodzaju opon, prędkości oraz przyczepności. Na niektórych luźnych nawierzchniach, takich jak głęboki śnieg, piasek czy żwir, droga hamowania samochodu z ABS może być dłuższa.
Do najważniejszych zalet systemu ABS należą:
- ograniczenie możliwości zablokowania kół,
- zachowanie większej kontroli nad kierunkiem jazdy,
- możliwość omijania przeszkód podczas awaryjnego hamowania,
- bardziej równomierne wykorzystanie przyczepności poszczególnych kół,
- ograniczenie miejscowego zużywania się opon spowodowanego ich długotrwałym ślizganiem.
System ABS zwiększa bezpieczeństwo podczas nagłego hamowania, ale nie zastępuje zachowania odpowiedniej prędkości i odstępu od poprzedzającego pojazdu. Jego skuteczność zależy również od stanu opon, hamulców i nawierzchni drogi.
